Woonruimte gezocht! 

DE BEHUIZINGEN VAN HET BRABANTS ORKEST

door: Kee Lengkeek

Op 4 november 1949 werd de burgemeester van 's-Hertogenbosch door zijn Eindhovense collega per telegram gefeliciteerd 'met keuze Brabants Hoofdstad zetel Brabants Orkest.' Voortaan zou Het Brabants Orkest in 's-Hertogenbosch gaan repeteren en van daaruit de provincie intrekken, om voor iedereen te spelen, in grote en kleine plaatsen. Met deze beslissing kwam een einde aan een felle concurrentiestrijd tussen de vier grote Noord-Brabantse steden om wie het orkest mocht huisvesten. Eindhoven en Tilburg hadden gehoopt dat de komst van het orkest hun culturele tekorten zou opheffen. 's-Hertogenbosch en Breda konden zich juist beroepen op de aanwezigheid van een cultureel klimaat waarin het orkest goed kon gedijen. Als bewijs voerde 's-Hertogenbosch zwaargewichten als Jeroen Bosch, Justus van Effen en Alphons Diepenbrock ten tonele. En voor de zekerheid werd nog een 'zeer beknopte beschouwing, betreffende het Culturele peil bij de Bosschenaren vanaf de oudste tijd waar te nemen', bijgevoegd. Hoewel het orkest in het leven was geroepen als provinciaal beroepsorkest en nooit de schijn zou mogen krijgen van een stedelijk orkest, hadden de Grote Vier elkaar tijdens de verkiezing tot vestigingsplaats als ware rivalen bevochten. De teleurgestelde Eindhovense burgemeester kon dan ook niet nalaten aan zijn gelukstelegram toe te voegen: 'Moge het orkest zich zo ontplooien dat het ook aan Eindhovense eisen kan voldoen.'

Op 6 mei 1950 gaf Het Brabants Orkest zijn eerste concert in het Casino aan de Parade in 's-Hertogenbosch. Het openingsconcert luidde een tijdperk in van uitvoeringen op uiteenlopende locaties, reizen per trein en overjarige bus, een wagen met een '1 pk-havermotor' en overnachtingen in kleinere en minder comfortabele hotels, waarbij ook de maaltijden nog weleens in het gedrang kwamen. De sfeer was echter gemoedelijk en het leed zelden zo groot dat een pan kroketjes bij thuiskomst dit niet ruimschoots kon verzachten.
De eerste jaren drong het orkest tot in alle hoeken van Noord-Brabant door en gaf het concerten in elke ruimte die maar enigszins als gehoorzaal konden dienen. Dit waren doorgaans geen zalen die voor concertuitvoeringen geschikt waren, maar veeleer klaslokalen, wijkgebouwen, sporthallen en vooral talloze kerken. Maar waar men ook speelde, het het devies van het twee jaar eerder geformeerde kernensemble werd vanaf het begin door het voltallige orkest overgenomen: 'Waar we komen, spelen we alsof we op het podium van het Concertgebouw te Amsterdam staan!'

Repetitieruimtes

Wie aan Ad Stalpers (1928), van 1958 tot 1989 werkzaam bij Het Brabants Orkest als chef de bureau, waarnemend en adjunct-directeur, vraagt naar de vroegste repetitieruimtes in 's-Hertogenbosch, kan een bondig doch enigszins cryptisch antwoord verwachten:'Het Kruithuis, daar zijn we uitgegroeid, het Concertgebouw, daar zijn we uitgeploft en de Cinema Royal, daar zijn we uitgestonken.' De allereerste repetities vonden plaats in de sociëteitszaal van Amicitiae, boven het Neerlands Koffiehuis op de Markt, maar al snel nam men zijn intrek in het Kruithuis. Dit zeventiende-eeuwse gebouw was oorspronkelijk een munitieopslagplaats geweest en bood, met zijn booggewelven en houten plafondbalken, het orkest een sfeervol onderkomen. Betrokkenen van het eerste uur bewaren nog immer dierbare herinneringen aan de vele muzikale samenkomsten in het Kruithuis. Bijeenkomsten waar orkestleden soms nog in pyjama of in rokkostuum van de vorige avond konden worden aangetroffen. In de volgende jaren nam het aantal leden toe, zodat men uiteindelijk naar een grotere repetitieruimte moest uitwijken.